Toplum 5.0 vs Endüstri 5.0 – Nereye gidiyoruz ?

İnsanlar besin sorununu çözmek için avlanmak zorundaydılar. Büyüyen nüfus için tek besin kaynağının vahşi hayvanlar olmadığını keşfettiklerinde buğday, arpa, mercimek, nohut gibi tahıl besinleri ile tarım yaparak ilk üretime başladı. İnsanoğlunun varoluş beslenme için gerekli olan besinlere, tarım arazilerine ve mahsullere sahip olmak için gruplar arasında saldırılar başladı. İnsanlar arası ilk savaşlar da böylelikle başlamış oldu. Ardından endüstriyel topluma geçiş sağlandı. İlk kez buhar teknolojisi ile ulaşım sağlanmaya, yeni endüstri ürünlerinin üretimine başlandı. Daha sonra bilgi toplumu dönemi başladı. Bilgisayarlar ve dijital teknolojinin hakim olduğu bu toplumun üretime çok daha büyük bir ivme kazandırarak süper akıllı toplum olma yolunda ilerlediğini görüyoruz. İnsanların Makineleri ve Robotları kullanarak üretim yaptığı toplumlar…

Endüstrinin safhalarını aşağıdaki gibi özetleyebiliriz.

Endüstri 1.0: Su, Buhar, Rüzgar vb. doğal çevre gücünün makinelerde kullanılması. Özellikle buhar gücü ile çalışan lokomotif ve taşımacılık Endüstri devrimi içi çok önemliydi.

Endüstri 2.0: Elektriğin keşfi ve güç kaynağı olarak kullanılması. Elektrik kaynaklı seri üretim Endüstri 2.0 kavramını ortaya çıkararak Endüstriye büyük bir ivme kazandırdı.

Endüstri 3.0: Dijital, elektronik sistemler ve bilişim sistemlerinin sektöre hakim olmaya başlaması ile yazılım destekli üretimlerin ortaya çıkması. Bilgisayar üretimle birleşince seri üretim eskiye oranla çok daha hızlandı ve makineleşme arttı. Fakat bu kadar gelişmeye rağmen insan gücüne her zaman ihtiyaç duyuldu.

Endüstri 4.0: İnsan gücü önemini yitirmeye başladı ve Nesnelerin İnterneti ( Internet of Things ) kavramı fabrikalarda kullanılmaya başladı. Mobilleşme, nesnelerin interneti sayesinde büyük önem kazandı. Akıllı eşyalar üretilmeye başlandı. Herhangi bir nesneye internet erişimi sağlanmasıyla akıllı nesneler ortaya çıktı. Bu fiziksel sistemler sayesinde fabrikaların yönetimi fazlasıyla kolaylaştı. Enerji tüketimi azaldı, verimlilik arttı.

Endüstri 5.0: Toplum odaklı ama insansız teknolojiler. Robotlar fabrika içerisinde insanın yapabileceği hemen hemen her hareketi yapabiliyor. Birbirleriyle iletişim kurabiliyor ve birbirlerini onarabiliyorlar, elde ettikleri verileri anlık olarak bulut sistemine kaydedebiliyorlar ve böylece yöneticiler tarafından veriler anlık olarak kolaylıkla incelenebiliyor. Fabrikayı ise vasıflı ve yetkin olan küçük bir insan grubu yönetiyor.

Endüstri 4.0’ün zirve yaptığı hatta yavaş yavaş Endüstri 5.0 çağının temellerinin atıldığı şu zamanlarda, avantajların yanında birçok endişe de beraberinde geliyor. Bu endişelerin çoğu toplumsal, hatta spesifik olarak istihdam üzerine diyebiliriz. Endüstrinin ve algoritmaların giderek otonomlaşması ile özellikle mavi yaka ve düşük katma değerli beyaz yakaların işsiz kalma riski sürekli tartışılıyor. Evet, Endüstri 4.0, ağır ve tehlikeli işleri kolaylaştırarak medeniyeti, sosyalleşmeyi, ekonomik kalkınmayı ve daha refah yaşamayı tetikliyor. Fakat adeta bir doğal seleksiyon gibi, değişime ayak uyduramayanları da ekosisteminden çıkarıyor.

Ne ürettiğimizden çok nasıl ürettiğimizin değiştiği, mesleklerin evrildiği, aslında özünde alışkanlıklarımızın, dolayısıyla insanın ve toplumların değiştiği bu çağda, en az değinilen konu yine “İnsan”.

Toplum 5.0 Nedir?

Toplum 5.0 tanım olarak; Teknolojik Gücü Doğru Yönetecek Akıllı Toplumlar.

Ürettiği üstün teknolojilere rağmen ismi şaşırtıcı biçimde Endüstri 4.0 devrimiyle pek yan yana anılmayan Japonya, bu yıl Almanya’nın Hanover şehrinde gerçekleşen dünyanın en kapsamlı teknoloji fuarlarından CeBIT’in partner ülkesiydi.

Fuarda Society 5.0 (Toplum 5.0) felsefesini tanıtan Japonya başbakanı Shinzo Abe, bu felsefeyi “Teknoloji toplumlar tarafından bir tehdit olarak değil, bir yardımcı olarak algılanmalı.” inancıyla temellendirdiklerini söyledi. Japon Ekonomik Organizasyonlar Federasyonu Keidanren’in hazırladığı 26 sayfalık çalışma da Toplum 5.0 felsefesi ışığında gelişmesi beklenen ekonomi ve sosyoloji reformunu geniş kitlelere anlatmayı amaçlıyor.

Söz konusu çalışma ilk insanın doğuşundan bugüne kadar olan süreci bölümlere ayırıyor ve günümüze kadar olan süreçte toplumları Avcı Toplum, Tarım Toplumu, Endüstriyel Toplum, Bilgi Toplumu ve Akıllı Toplum (Toplum 5.0) olarak beşe ayırıyor.

Bugüne kadar en az konuşulan ama en kritik olduğunu hepimizin içten içe bildiği bir konu varsa, önüne geçilemez bu dijital dönüşüme mikro düzeyde insanın, makro düzeyde toplumların nasıl hazırlanacağı konusuydu. Japonya da Toplum 5.0 felsefesi aşağıdaki gibi bazı hedeflerin uygulanmasını öne sürüyor;

• Yaşlanan dünya nüfusuna karşı çözümler geliştirmek

• Sanal dünya ile gerçek dünyanın beraber işler hale getirilmesi

• Nesnelerin internetinden toplumun çıkarları gözetilerek faydalanılması

• Çevre kirliliği ve doğal afetler için çözüm yolları üretilmesi

Öte yandan, bunun “dünya çapında” toplumsal bir dönüşüm olduğunu düşünürsek, elbette belli başlı engellerle karşılaşacağını da söylemek gerek. Japonya Ekonomi organizasyonu Keidanren, Toplum 5.0’ın geliştirilebilmesi için yıkılması gereken 5 önemli bariyeri de şöyle tanımlıyor:

• Hukuk sistemindeki engeller

• Nesnelerin dijitalleşmesindeki bilimsel boşluklar

• Kalifiye personel eksikliği

• Sosyo-politik önyargılar

• Toplumsal direnç

Keidanren, bu bariyerlerin yıkılması ve Toplum 5.0’ın yoluna devam edebilmesi için toplumların işbirliği içinde olması gerektiğine vurgu yapıyor. Mobil sektörün desteklenmesinden, mesleki eğitimlere ve bu konuyla ilgili yeni bölümler eklenmesine kadar birçok alanda planlamalar yapan Japonya’nın, bu yaklaşımı istediği noktaya taşıyabilmesi ve üreten-tüketen herkesin, hepimizin, gerektiği gibi katkıda bulunabilmesi dileğiyle…

Türkiye ve Endüstri 4.0 — Toplum 5.0

TUBİTAK verilerine göre Türkiye sanayisi hala 2.0 ve 3.0 seviyelerinde. Yani hala 4.0 emaresi olan bilgi toplumu seviyesine ulaşamamışız. Bilgisayar ve dijital teknolojilerini endüstri ile tam entegre etmek için hiç vakit kaybetmeden üniversite-sanayi iş birliğine başlanması gerekiyor. Zira endüstride teknoloji seviyesini yakalamanın en kolay yolu, genç beyinlerden yararlanmaktır.

Kaynak: http://webrazzi.com/2017/05/14/toplum-5-0/